ผื่นเป็นวงแดงและคัน คือเชื้อราทุกครั้งไหม? หรืออาจเกิดจากสาเหตุอื่นได้

ผื่นเป็นวงแดงและคันมีได้หลายสาเหตุ เชื้อราที่ผิวหนังเป็นหนึ่งในโรคที่พบได้ แต่ลักษณะเป็นวงเพียงอย่างเดียวยังบอกไม่ได้ว่าเป็นเชื้อรา เพราะผื่นผิวหนังอักเสบ สะเก็ดเงิน และโรคผิวหนังบางชนิดสามารถมีรูปร่างคล้ายกันได้ เวลามีคนไข้มาด้วยผื่นเป็นวง สิ่งที่ต้องดูจึงมีมากกว่าคำว่า “เป็นวงไหม” ต้องดูขอบผื่น มีขุยหรือไม่ ผื่นลามอย่างไร เป็นมานานแค่ไหน อยู่บริเวณใด เคยทายาอะไรมาก่อน รวมถึงมีผื่นลักษณะเดียวกันในตำแหน่งอื่นหรือไม่ ในบางรายอาจต้องนำตัวอย่างผิวไปตรวจเพิ่มเติมเพื่อช่วยแยกเชื้อราออกจากโรคผิวหนังชนิดอื่น
หัวข้อบทความ
Toggleผื่นเชื้อราที่ผิวหนังมักมีลักษณะอย่างไร
Tinea corporis หรือกลากที่ผิวหนัง เป็นการติดเชื้อราในกลุ่ม Dermatophytes ที่พบบริเวณผิวหนังของลำตัว แขน และขา ส่วนการติดเชื้อราที่ตำแหน่งอื่น เช่น หนังศีรษะ ขาหนีบ เท้า หรือใบหน้า จะมีชื่อเรียกเฉพาะตามตำแหน่งที่เกิด
ลักษณะของผื่นยังเปลี่ยนไปตามสีผิว ตำแหน่งที่เกิด และยาที่เคยใช้มาก่อน จึงไม่ได้เห็นเป็นวงแดงชัดแบบในรูปตัวอย่างทุกคน CDC ระบุว่าเชื้อราที่ผิวหนังสามารถมีลักษณะคล้าย eczema และ psoriasis ได้ และแนะนำให้พิจารณาการตรวจยืนยันในกรณีที่สงสัย เพื่อให้เลือกแนวทางดูแลได้เหมาะสม
Tinea Corporis คืออะไร? Tinea Corporis (โรคกลากบริเวณลำตัว) คือการติดเชื้อรา Dermatophytes ที่เกิดขึ้นบริเวณผิวหนังส่วนลำตัว แขน หรือขา (ไม่นับรวมบริเวณหนังศีรษะ ใบหน้า ขาหนีบ ฝ่ามือ และฝ่าเท้า)
ถ้าเป็นวงและคัน แล้วมีโรคอะไรที่ดูคล้ายเชื้อราได้บ้าง
โรคที่มักทำให้สับสนกับเชื้อรามีหลายกลุ่ม
ผื่นผิวหนังอักเสบแบบเหรียญ
Nummular eczema หรือ Discoid eczema สามารถเกิดเป็นผื่นกลมหรือรูปคล้ายเหรียญ มีอาการคัน แดง แห้ง และมีขุยได้ บางครั้งเมื่อเห็นจากภายนอกอาจคล้ายเชื้อรามาก จนต้องตรวจขุยผิวเพื่อช่วยแยกโรค ต่างกันตรงที่รูปแบบของขอบผื่น การกระจายตัว และประวัติของผู้ป่วยอาจไม่เหมือนกัน แต่จุดเหล่านี้ต้องดูประกอบกันหลายอย่าง ไม่ควรใช้ลักษณะใดลักษณะหนึ่งตัดสินเอง
สะเก็ดเงิน
Psoriasis บางรูปแบบสามารถเกิดเป็นปื้นแดงที่มีขุยและมีขอบค่อนข้างชัด ถ้าปื้นมีลักษณะเป็นวงหรือเกิดเพียงไม่กี่ตำแหน่ง ในช่วงแรกอาจดูคล้ายเชื้อราได้ แพทย์จะดูทั้งลักษณะของขุย ตำแหน่งอื่นของร่างกาย เล็บ หนังศีรษะ และประวัติที่เกี่ยวข้องร่วมกัน
Pityriasis rosea
ผื่นชนิดนี้บางครั้งเริ่มจากผื่นวงใหญ่เพียงหนึ่งตำแหน่ง เรียกว่า Herald patch ก่อนที่จะมีผื่นขนาดเล็กขึ้นตามมา ผื่นแรกอาจมีขอบและขุยจนดูคล้ายเชื้อราได้ โดยเฉพาะในช่วงที่ยังไม่มีผื่นอื่นตามมา DermNet จัด Pityriasis rosea ไว้เป็นหนึ่งในโรคที่ต้องแยกออกจาก Tinea corporis เมื่อพบผื่นเป็นวง
Granuloma annulare
Granuloma annulare สามารถเกิดเป็นผื่นนูนเรียงตัวเป็นวงได้ โดยทั่วไปพื้นผิวมักเรียบและไม่มีขุยแบบที่พบในเชื้อราบางชนิด ผู้ป่วยบางคนไม่มีอาการคันเลย ตำแหน่งที่เกิดและลักษณะของขอบผื่นช่วยในการแยกโรค แต่ในรายที่ไม่ชัดเจนอาจต้องได้รับการตรวจเพิ่มเติม
ผื่นผิวหนังอักเสบจากสาเหตุอื่น
Contact dermatitis, seborrhoeic dermatitis และผื่นผิวหนังอักเสบบางชนิดก็สามารถมีขอบเขตชัด มีขุย และคันได้ สิ่งสำคัญคือคำว่า “คัน” หรือ “มีขุย” ไม่ได้เป็นอาการเฉพาะของเชื้อรา
ถ้าตรงกลางผื่นจาง แต่ขอบแดง แปลว่าเป็นเชื้อราหรือไม่
ลักษณะตรงกลางผื่นดูจางกว่าขอบ หรือที่เรียกว่า central clearing พบได้ใน Tinea corporis และถือเป็นลักษณะที่แพทย์ใช้ประกอบการประเมิน อย่างไรก็ตาม ยังมีโรคผิวหนังชนิดอื่นที่เกิดเป็นวงและมีบริเวณตรงกลางดูปกติได้เช่นกัน ดังนั้นภาพที่เห็นว่า “ขอบแดง ตรงกลางจาง” ช่วยให้คิดถึงเชื้อราได้มากขึ้น แต่ยังใช้ยืนยันการวินิจฉัยเพียงอย่างเดียวไม่ได้
ผื่นคันและค่อย ๆ ขยายวงออก มีโอกาสเป็นเชื้อรามากขึ้นไหม
ลักษณะที่ผื่นค่อย ๆ ขยายออกด้านนอก มีขุยบริเวณขอบ และมีอาการคัน เข้ากับลักษณะที่พบใน Tinea corporis ได้ แพทย์จะดูร่วมกับตำแหน่งที่เกิด ประวัติสัมผัสสัตว์ คนในครอบครัวที่มีผื่น การใช้ของร่วมกัน การออกกำลังกาย สภาพแวดล้อมที่อับชื้น และผื่นบริเวณเท้าหรือเล็บ เชื้อราสามารถแพร่จากคนสู่คน จากสัตว์สู่คน หรือผ่านสิ่งของและพื้นผิวที่มีเชื้ออยู่ได้ ข้อมูลเหล่านี้จึงมีประโยชน์มากกว่าการดูรูปร่างผื่นเพียงอย่างเดียว
ทำไมบางคนทายาแล้วผื่นเปลี่ยนรูปจนดูไม่เหมือนเชื้อรา
เรื่องที่ควรถามทุกครั้งเวลาตรวจผื่นคือ เคยทายาอะไรมาก่อน โดยเฉพาะครีมที่มี Corticosteroid หรือสเตียรอยด์ ถ้าผื่นเกิดจากเชื้อรา สเตียรอยด์อาจทำให้ความแดงและอาการคันลดลงชั่วคราว ขณะเดียวกันเชื้อรายังคงลุกลามได้ ลักษณะผื่นจึงเปลี่ยนไป ขอบอาจไม่ชัดเหมือนเดิม และบางรายผื่นกระจายกว้างขึ้น ภาวะลักษณะนี้เรียกว่า Tinea incognito หรือ Steroid-modified tinea
CDC แนะนำให้หลีกเลี่ยงการใช้ครีมสเตียรอยด์กับผื่นที่สงสัยเชื้อราโดยยังไม่ได้รับการวินิจฉัย เพราะอาจทำให้เชื้อรารุนแรงขึ้นและทำให้วินิจฉัยได้ยากกว่าเดิม หากมีหลอดยาที่เคยใช้ ควรนำมาให้แพทย์หรือเภสัชกรดูด้วย จะช่วยให้ประเมินผื่นได้ง่ายขึ้น
แพทย์ดูอย่างไรว่าผื่นเป็นวง เชื้อราชนิดอื่น
เริ่มจากการตรวจลักษณะผื่นก่อน แพทย์จะดูตำแหน่ง รูปร่าง ขอบ ขุย การกระจายตัว และตรวจบริเวณอื่นของร่างกายร่วมด้วย บางครั้งเชื้อราที่เท้า เล็บ หรือขาหนีบอาจเป็นข้อมูลที่ช่วยประกอบการวินิจฉัย จากนั้นจะถามประวัติ เช่น ผื่นเริ่มเมื่อไร ลามเร็วแค่ไหน คันหรือเจ็บหรือไม่ คนในบ้านมีอาการคล้ายกันหรือไม่ มีสัตว์เลี้ยงหรือไม่ และเคยใช้ยาอะไรมาแล้ว กรณีที่ลักษณะไม่ชัด หรือรักษามาแล้วไม่ดีขึ้น อาจเก็บตัวอย่างขุยผิวไปตรวจหาเชื้อรา
เป็นผื่นวงเดียว ควรซื้อยาฆ่าเชื้อรามาทาก่อนหรือไม่
หากลักษณะผื่นเข้าได้กับเชื้อราที่ผิวหนัง ยาฆ่าเชื้อราบางชนิดสามารถใช้ได้ตามคำแนะนำบนฉลากหรือคำแนะนำของเภสัชกร แต่หากไม่แน่ใจว่าเป็นเชื้อรา ผื่นลาม มีอาการผิดปกติ หรือใช้ยาแล้วไม่ดีขึ้น ไม่ควรเปลี่ยนหรือเพิ่มยาหลายชนิดด้วยตัวเอง เพราะโรคผิวหนังหลายชนิดมีลักษณะคล้ายกัน
ผื่นเป็นวงแดงและคัน หรืออาการไหนที่ควรได้รับการตรวจ
ควรได้รับการประเมินหากผื่นลามต่อเนื่อง ใช้ยาตามคำแนะนำแล้วไม่ดีขึ้น เป็นซ้ำบ่อย หรือไม่แน่ใจว่าผื่นที่เกิดขึ้นคืออะไร ผื่นที่มีอาการเจ็บมาก บวม ร้อน มีหนอง มีไข้ หรือมีการเปลี่ยนแปลงเร็ว ก็ควรได้รับการตรวจเช่นกัน ถ้าเกิดบริเวณหนังศีรษะ เล็บ หรือมีผื่นหลายตำแหน่ง การประเมินสาเหตุมีความสำคัญ เพราะเชื้อราในแต่ละตำแหน่งอาจใช้แนวทางดูแลต่างกัน ผู้ที่มีโรคประจำตัวหรือใช้ยาที่มีผลต่อภูมิคุ้มกันควรแจ้งข้อมูลเหล่านี้เมื่อเข้ารับการตรวจด้วย
สรุป ผื่นเป็นวงแดงและคัน บอกว่าเป็นเชื้อราได้เลยไหม
ยังบอกไม่ได้จากรูปร่างผื่นเพียงอย่างเดียว เชื้อราที่ผิวหนังมักทำให้เกิดผื่นเป็นวง คัน และมีขุย โดยเฉพาะบริเวณขอบ แต่ Eczema, Psoriasis, Pityriasis rosea และโรคผิวหนังชนิดอื่นสามารถมีลักษณะคล้ายกันได้ หากผื่นไม่ชัด เป็นมานาน ลาม หรือทายาแล้วไม่ดีขึ้น การตรวจลักษณะผื่นร่วมกับประวัติ และการตรวจหาเชื้อราในบางราย จะช่วยแยกสาเหตุได้ดีกว่าการเลือกยาจากรูปร่างของผื่นเอง
คำถามที่พบบ่อย ผื่นเป็นวงแดงและคัน คือเชื้อราหรืออาจเกิดจากสาเหตุอื่นได้
ผื่นเป็นวง คืออะไร เป็นเชื้อราได้ไหม
เป็นไปได้ เพราะอาการคันไม่ได้เกิดในผู้ที่เป็นเชื้อราทุกคน ขณะเดียวกันผื่นเป็นวงที่ไม่คันก็เกิดจากโรคผิวหนังชนิดอื่นได้เช่นกัน จึงต้องดูรายละเอียดของผื่นร่วมด้วย
ผื่นเป็นวงและลอกที่ขอบ แปลว่าเป็นเชื้อราหรือไม่
ขุยที่ขอบและการขยายวงออกเป็นลักษณะที่พบได้ใน Tinea corporis แต่ยังใช้ยืนยันการวินิจฉัยไม่ได้ เพราะโรคผิวหนังบางชนิดสามารถมีขุยและรูปร่างเป็นวงคล้ายกันได้
ผื่นเป็นวงหลายวงพร้อมกัน อันตรายไหม
จำนวนวงเพียงอย่างเดียวบอกความรุนแรงไม่ได้ เชื้อราสามารถเกิดหลายตำแหน่งได้ และโรคผิวหนังชนิดอื่นก็สามารถขึ้นหลายตำแหน่งเช่นกัน หากผื่นเพิ่มจำนวน ลามเร็ว หรือมีอาการอื่นร่วมด้วยควรได้รับการประเมิน